Basisinkomen? Dan gaat niemand meer werken!

Het basisinkomen, gratis geld voor iedereen?Het basisinkomen is een idee dat al heel lang bestaat. Het is een idee dat bij veel mensen direct afkeer oproept. Anderen zijn er vreselijk enthousiast over.

De eerste reactie is vaak: “Basisinkomen? Gratis geld? Dan wil toch niemand meer werken?”. Maar dat valt echt wel mee. Sterker nog, het basisinkomen kan juist worden gebruikt als prikkel om wél aan het werk te gaan.

Uitgangspunt: werken moet beloond worden

Het uitgangspunt moet niet zijn dat “iedereen gratis geld krijgt”. Het uitgangspunt moet zijn dat werken beloond wordt. Het basisinkomen moet dan ook zo worden ingeregeld dat werken altijd aantrekkelijker is dan “thuis op de bank zitten”. Maar tevens moet het een vangnet zijn. Voor wie even niet in zijn eigen (basis)inkomen kan voorzien.

Werken moet dus beloond worden. Maar hoe doe je dat als je iedereen een basisinkomen wil geven?

  • het basisinkomen moet zodanig zijn dat het voorziet in een strikt minimale behoefte, zo’n 70% van het sociaal minimum;
  • voor iedereen van 21 jaar en ouder beschikbaar. Daarbij dient wel een voorwaarde te worden gesteld: je moet als jongere een diploma hebben gehaald. Het “startbewijs”: MBO2 of HAVO. Zodat je wel de arbeidsmarkt op kunt;
  • tot 100% van het sociaal minimum kun je ongekort bijverdienen. Daarboven wordt wat je verdiend in mindering gebracht op het basisinkomen;
  • tot 100% van het sociaal minimum is het inkomen belastingvrij. Dat betekent: gaat iemand werken en bijvoorbeeld 200% van het sociaal minimum verdienen, dan is de belastingvrije voet 100% van het sociaal minimum.

Effectief wordt er zo een belastingverlaging voor de lage inkomensgroepen doorgevoerd en worden mensen wel degelijk gestimuleerd om te gaan (bij)verdienen. Daarmee zal de aantrekkelijkheid, ook door het lage bedrag van het basisinkomen, van het “ik ga lekker thuis op de bank hangen” weggenomen. Werken is aantrekkelijker dan thuis zitten door de financiële prikkel. Daarnaast is werken ook aantrekkelijker door het sociale aspect uiteraard.

Minimale behoefte

Zoals gezegd moet het basisinkomen voorzien in de absoluut minimale behoefte. Je moet er bij wijze van spreken toch minimaal je huur van kunnen betalen en eten van kunnen kopen.

De invoering er van dient ook samen te hangen met een aantal andere zaken om te garanderen dat mensen wel kunnen rondkomen, al is het maar zeer minimaal. Dus: gratis medische (basis)zorg. Ziekenfonds weer invoeren, huisarts, een zekere basisvoorziening tandheelkunde en noodzakelijke zorg in het ziekenhuis moet gratis zijn.

Het Sociaal Minimum is het minimale waar iemand op dit moment redelijk van kan rondkomen. Maar het is uitdrukkelijk niet de bedoeling iedereen van zoveel geld te voorzien dat werken niet meer aantrekkelijk is. Dat moeten we als maatschappij niet willen. Daarom is het basisinkomen een inkomen dat zelfs nog onder de zogenaamde ‘beslagvrije voet’ (90% van het sociaal minimum) moet liggen.

Zoals eerder gesteld moet er wel een (financiële) prikkel zijn om te gaan werken immers? Daarom maximaal 70% van het sociaal minimum en tot 100% van het sociaal minimum ongekort en onbelast bijverdienen.

Dat zal betekenen dat er een kleine groep mensen is die zo weinig mogelijk zal gaan werken om zo mogelijk maximaal te profiteren van het ‘gratis geld’. Bedenk: zij zullen door dit lage inkomen nooit in staat zijn zich bepaalde luxe te permitteren, niet in staat zijn een hypotheek af te sluiten e.a. zaken te realiseren. Het gros van de mensen zal dus wél willen werken. Immers, dat loont? Het kleine percentage dat dit niet zal gaan doen moeten we als “collateral damage” (een zijdelingse of bijkomende schade) beschouwen. Los daarvan wegen de voordelen van de regeling op tegen dit relatief kleine “nadeel”.

Misbruik?

Van misbruik is nauwelijks sprake. Natuurlijk kan men proberen te frauderen maar de jaarlijkse belastingaangifte is een goed controlemiddel. Daarnaast zijn aan het basisinkomen weinig voorwaarden verbonden; immers: het is niet gerelateerd aan verplichtingen tot sollicitatie of inschrijving bij een instantie als het UWV. Dus is ‘misbruik’ simpelweg niet aan de orde. Je kunt geen misbruik maken van een regeling als daar geen maatregelen tegen misbruik in zijn opgenomen.

Het enige ‘misbruik’ dat plaats zou kunnen vinden is dat er mensen zijn die gaan ‘zwartwerken’. Dit gebeurt nu ook al en is een probleem dat ook nu niet opgelost kan worden. Daarnaast loont ‘wit’ werken omdat het toegang geeft tot bepaalde voorzieningen en er een ongekort of vrij deel is (30% van het sociaal minimum mag immers bijverdiend worden?).

De financiering van het basisinkomen

In de meeste modellen voor het berekenen van de financiering wordt uitgegaan van én een te hoog basisinkomen én de aanname dat je iederéén dat inkomen moet verstrekken.

Dat is een raar model. Daarmee ga je mensen die veel, of heel goed, verdienen extra “gratis geld” geven. We leven niet in de socialistische heilsstaat, het geld groeit niet aan de bomen en dit is dan ook simpelweg niet de bedoeling en onbetaalbaar. Dan schiet de regeling zijn doel voorbij!

Dat de regeling betaalbaar is, is al lang aangetoond. Zelfs “luxere varianten” als het hier voorgestelde model zijn financieel op te brengen.

Uitvoeringslasten

De uitvoeringslasten moeten zo laag mogelijk worden gehouden. De belastingdienst beschikt over nagenoeg alle gegevens voor wat betreft inkomen. Net zoals het nu relatief eenvoudig is vast te stellen of iemand huur of zorgtoeslag nodig heeft, is een basisinkomen daarom ook als ‘toeslag’ eenvoudig en geautomatiseerd te regelen.

Diensten als het UWV en de Sociale Diensten kunnen door invoering van een basisinkomen opgeheven worden. Dit leidt tot een enorme besparing op het gebied van de uitvoeringslasten. Diensten die zich bezig houden met re-integratie, commerciële re-integratie bureau’s enz. zijn allemaal overbodig door de invoering van deze regeling.

Grote voordelen!

De invoering van een basisinkomen heeft enorme voordelen:

  • het stimuleert werken;
  • het zorgt er voor dat het afschaffen van de ‘aanrechtpremie’ doorgevoerd kan worden;
  • het stimuleert mensen tot het doen van bijv. vrijwilligerswerk. Veel instellingen en organisaties kunnen niet bestaan zonder vrijwilligers en dit maakt het aantrekkelijker om part-time vrijwilligerswerk te gaan doen;
  • vrouwen (of “huismannen”) krijgen zo zelfstandig een inkomen. De afhankelijkheid van het inkomen van een partner is daardoor niet meer aanwezig. Dit zal de emancipatie ten goede komen;
  • het wordt voor zelfstandige ondernemers en ZZP’ers eenvoudiger een zaak te drijven of te starten. De financiële risico’s zijn minder als er een (bescheiden) vangnet is;
  • de ZZP’ers en eenmanszaken hebben nu nog te voldoen aan een urencriterium om gebruik te maken van speciale aftrek. Dit kan hierdoor afgeschaft worden.

Daarnaast zien we ook voordelen voor bijvoorbeeld mannen of vrouwen die wegens de geboorte van (een) kind(eren) tijdelijk willen stoppen met werken. Dit is nu vaak onmogelijk of wordt financieel gestraft (geen uitkering, einde arbeidsovereenkomst, inkomsten vervallen). Het krijgen van kinderen, een noodzaak voor onze maatschappij om voort te bestaan, is zo financieel aantrekkelijker. Er is immers een (bescheiden) financieel vangnet wanneer iemand er voor kiest om (gedeeltelijk) te stoppen met werken en voor de kinderen te gaan zorgen?

Arbeid zal naar verwachting dus ook eerlijker verdeeld worden. Meer mensen zullen part-time gaan werken.

Nadelen?

Het kost geld. Natuurlijk kost het geld. En er zullen vast mensen zijn die er misbruik van willen maken. Maar dat gebeurt nu ook. Fraude met uitkeringen is één van de problemen waar onder andere het UWV veel tijd en geld in moet steken om dat te voorkomen of aan te pakken (“handhaving” van de regelgeving). Dit kan nu afgeschaft worden. Zo wordt een nadeel een voordeel…

Een ander ‘nadeel’ is dat het als een bezuinigingsmaatregel kan worden ingevoerd. Door invoering van een basisinkomen in de vorm van een (minimalistische) uitkering in plaats van bijvoorbeeld een uitkering van de sociale dienst.

Wanneer beginnen en hoe? 

Het basisinkomen kan misschien niet van de éne op de andere dag ingevoerd worden. Het zou wellicht een goed plan zijn het gefaseerd in te voeren en te beginnen bij de groep die al een (lage) uitkering genieten.

  • iedereen met een bijstandsuitkering krijgt in plaats van een bijstandsuitkering vanaf moment invoering een “basisinkomen”. Er staan geen verplichtingen meer tegenover;
  • zolang andere regelingen nog niet zijn aangepast dient het basisinkomen tijdelijk 90% van het sociaal minimum te zijn met een maximum van 120% voor een echtpaar of samenwonenden (elk 60% uitkering);
  • de WW inkorten tot maximaal 6 maand (nieuwe instroom) en na verstrijken van deze verkorte WW basisinkomen;
  • na verloop van tijd WW geheel afschaffen. Bij einde van een arbeidsovereenkomst volgt direct het basisinkomen.

De invoering er van dient geleidelijk te gebeuren. Een periode van bijvoorbeeld 5 jaar moet voldoende zijn voor instanties en belanghebbenden om hier op ingespeeld te raken.

Standpunten politiek

Een overzicht van de standpunten van de politieke partijen over dit onderwerp is onder andere hier te vinden. De politieke partijen zijn er grotendeels nog niet helemaal uit of en wanneer en hoe er een basisinkomen moet worden ingevoerd. Maar dat het kan is duidelijk. En dat het een goed plan is, is ons inziens ook wel duidelijk. Zeker als het uitgangspunt is: “Werken loont”!